Veiligheidsvoorzieningen in het laboratorium: wat heeft uw labo nodig?
Een labo dat met gevaarlijke chemische stoffen werkt, heeft minstens voorzieningen nodig om gemorste of gespatte stoffen meteen te verdunnen en op te ruimen (nooddouches, oogspoelvoorzieningen, neutraliseringsmiddelen en adsorbentia), veilige opslag voor brandbare vloeistoffen en persoonlijke beschermingsmiddelen voor ogen, handen en lichaam. Op Europees niveau verplicht Richtlijn 98/24/EG over chemische agentia de werkgever om de chemische risico's te beoordelen en zich voor te bereiden op ongevallen en noodsituaties, met passende eerstehulpvoorzieningen. Welke voorzieningen u precies nodig hebt, volgt uit de risicoanalyse van uw labo.
Eerst de risicoanalyse, dan de voorzieningen
Veiligheidsvoorzieningen zijn de laatste beschermingslinie: als al het andere faalt, zijn zij het die uw mensen beschermen. De Europese kaderrichtlijn over veiligheid en gezondheid op het werk, Richtlijn 89/391/EEG, legt de algemene preventiebeginselen vast: risico's vermijden, de risico's die niet te vermijden zijn evalueren, ze bij de bron bestrijden, wat gevaarlijk is vervangen door iets dat niet of minder gevaarlijk is, en voorrang geven aan collectieve boven individuele bescherming (art. 6). Voor chemische stoffen voegt Richtlijn 98/24/EG daaraan toe dat vervanging eerst komt, daarna geschikte werkprocessen en technische maatregelen, dan collectieve maatregelen zoals voldoende ventilatie, en vervolgens individuele bescherming, waaronder PBM, waar blootstelling niet op een andere manier te voorkomen is (art. 6). Richtlijn 89/656/EEG over het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) zegt hetzelfde: PBM worden gebruikt wanneer de risico's niet vermeden of voldoende beperkt kunnen worden met collectieve technische beschermingsmiddelen of met maatregelen, methoden of procedés op het gebied van de arbeidsorganisatie (art. 3).
In de praktijk is de volgorde: vervang een gevaarlijke stof waar het kan, werk in een zuurkast of gesloten systeem, organiseer het werk zo dat minder mensen blootgesteld worden, en kies daarna de PBM die uw mensen beschermen tegen het risico dat overblijft. Die laatste laag moet kloppen, want daarop vertrouwen uw mensen wanneer er toch iets gebeurt. Uw preventieadviseur of veiligheidskundige is de juiste partner om de risicoanalyse te vertalen naar een lijst per lokaal en per werkpost; voor organisaties met meerdere labo's of vestigingen helpen we die lijst om te zetten in één consistente uitrustingsstandaard en één bestelling. De checklist hieronder volgt die logica en ordent de voorzieningen per risico: spatten en huidcontact, brandbare vloeistoffen, ogen, handen, lichaam, ademhaling en noodgevallen.
Checklist: veiligheidsvoorzieningen per risico
Gebruik deze tabel als vertrekpunt voor uw inventaris. Elke rij noemt de Europese regelgeving of Europese norm die van toepassing is, met een link naar de officiële tekst van de EU-regelgeving, en het assortiment waar u kunt bestellen.
| Voorziening | Waarvoor | Norm / bepaling (bron) | Bekijk het assortiment |
|---|---|---|---|
| Nooddouche en vaste oogdouche | Lichaam of ogen meteen spoelen na een spat | Richtlijn 98/24/EG, art. 7 (eerstehulpvoorzieningen); EN 15154-1 en EN 15154-2, Emergency safety showers | Oogspoelstations en flessen |
| Oogspoelfles of wandstation | Eerste hulp op weg naar de vaste voorziening, of waar geen wateraansluiting is | Richtlijn 98/24/EG, art. 7; vult de vaste voorziening aan | Oogspoelstations en flessen |
| Neutraliseringsmiddelen en adsorbentia | Gemorste stoffen indijken en opruimen | Richtlijn 98/24/EG, art. 7 (gevolgen van een voorval beperken) | Noodgeval en eerste hulp |
| Veiligheidskast voor brandbare vloeistoffen | Brandveilige opslag van solventen en andere brandbare stoffen | EN 14470-1, Fire safety storage cabinets – Part 1: Safety storage cabinets for flammable liquids | Veiligheidskasten voor brandbare stoffen en chemicaliën; Veiligheidskasten en opslag van gevaarlijke stoffen |
| Toebehoren kasten, afvaldoppen, veiligheidstrechters | Opvangbakken, legborden, gesloten inzameling van solventafval | — | Veiligheidskastaccessoires en uitrustingspakketten; Oplosmiddelafvaldoppen, veiligheidstrechters en bidons |
| Veiligheidsbril, ruimzichtbril, gelaatsscherm | Ogen en gezicht beschermen tegen impact, spatten en stof | EN 166, Personal eye-protection – Specifications; Richtlijn 89/656/EEG; Verordening (EU) 2016/425 | Oog- en gelaatsbescherming; Veiligheidsbrillen; Ruimzichtbrillen; Laser- en UV-veiligheidsbrillen |
| Chemicaliënbestendige handschoenen | Handen beschermen tegen chemische stoffen | EN ISO 374-1, Protective gloves against dangerous chemicals and micro-organisms – Part 1; Richtlijn 89/656/EEG; Verordening (EU) 2016/425 | Handschoenen; Chemicaliënbestendige handschoenen; Nitril wegwerphandschoenen |
| Labojas en beschermende kleding | Huid en kleding beschermen | Richtlijn 89/656/EEG; Verordening (EU) 2016/425 | Beschermende kleding en werkkleding |
| Ademhalingsbescherming | Bescherming waar ventilatie niet volstaat | Richtlijn 89/656/EEG; Verordening (EU) 2016/425 | Ademhalingsbescherming |
| Signalisatie en GHS-pictogrammen | Gevaren, opslagzones en noodvoorzieningen aanduiden | Richtlijn 92/58/EEG (veiligheidssignalering) | Veiligheidsborden en pictogrammen |
| EHBO-, brand- en noodmateriaal | Eerste opvang bij letsels en brand | Richtlijn 89/391/EEG, art. 8 | EHBO-, brand- en noodmateriaal |
Nooddouches en oogspoelvoorzieningen
Spat een chemische stof op de huid of in de ogen, dan tellen de eerste seconden. Richtlijn 98/24/EG verplicht de werkgever om procedures vast te leggen voor ongevallen, voorvallen en noodsituaties met gevaarlijke chemische agentia, met passende eerstehulpvoorzieningen, en om onmiddellijk maatregelen te nemen om de gevolgen te beperken wanneer zo'n situatie zich voordoet (art. 7). De Europese regelgeving schrijft geen specifiek model of specifieke plaats voor. Nooddouches en oogspoelvoorzieningen zijn de gangbare manier waarop labo's met spatten omgaan; welke voorzieningen u nodig hebt en waar, volgt uit uw risicoanalyse.
Er zijn twee families. Vast aangesloten voorzieningen hangen aan de waterleiding en geven een continue straal: een lichaamsdouche, een oogdouche of een combinatie van beide. Typische labo-opstellingen zijn een nooddouchecombinatie voor vloermontage met oogdouche en twee sproeikoppen, een combinatie voor wandmontage met oogdouche en opvangbak, of een handoogdouche voor tafelmontage naast de spoelbak. Draagbare oogspoelflessen, bijvoorbeeld met fysiologische zoutoplossing in een fles van 500 ml, of een wandstation met meerdere flessen, werken zonder wateraansluiting.
In de praktijk gebruiken labo's de fles als eerste hulp: u begint meteen te spoelen en gaat verder aan de vaste voorziening, of u gebruikt de fles op plaatsen zonder wateraansluiting. We stellen de fles niet voor als vervanging van een vaste oogdouche. De Europese normreeks voor deze voorzieningen is EN 15154, Emergency safety showers. Deel 1 gaat over vast aangesloten lichaamsdouches voor laboratoria, deel 2 over vast aangesloten oogdouches; niet aangesloten varianten vallen onder andere delen van dezelfde reeks. Kies een model volgens het relevante deel, houd de toegang vrij en test de voorzieningen regelmatig volgens de instructies van de fabrikant. Nooddouches en oogspoelflessen vindt u allebei bij oogspoelstations en flessen; neutraliseringsmiddelen en adsorbentia voor gemorste stoffen bij noodgeval en eerste hulp.
Veilige opslag van brandbare en gevaarlijke stoffen
Solventen horen niet op open rekken. Voor brandbare vloeistoffen gebruikt u een veiligheidskast volgens EN 14470-1, Fire safety storage cabinets – Part 1: Safety storage cabinets for flammable liquids, de Europese norm voor brandveiligheidsopslagkasten voor brandbare vloeistoffen. Controleer op de productpagina volgens welke norm een model gebouwd is; reken een kast alleen als zodanig wanneer de specificatie de norm noemt. U vindt ze bij veiligheidskasten voor brandbare stoffen en chemicaliën, binnen het bredere aanbod veiligheidskasten en opslag van gevaarlijke stoffen.
Bewaar zuren en basen gescheiden van brandbare stoffen en van elkaar, in kasten die bedoeld zijn voor corrosieve stoffen. Opvangbakken onder recipiënten vangen lekken op voor ze zich verspreiden. Legborden, bakken en volledige uitrustingspakketten vindt u bij veiligheidskastaccessoires en uitrustingspakketten. Voor solventafval houden veiligheidstrechters en afvaldoppen de bidon gesloten tussen twee vullingen, zodat er minder dampen in het lokaal komen; zie oplosmiddelafvaldoppen, veiligheidstrechters en bidons. Markeer ten slotte kasten, recipiënten en opslagzones met de juiste GHS-gevarenpictogrammen en veiligheidsborden, te vinden bij veiligheidsborden en pictogrammen. Richtlijn 92/58/EEG over veiligheids- en gezondheidssignalering op het werk verplicht de werkgever om signalering te voorzien waar gevaren niet vermeden of voldoende beperkt kunnen worden met collectieve bescherming of arbeidsorganisatie (art. 3).
Oog- en gelaatsbescherming
De algemene Europese norm voor oogbescherming is EN 166, Personal eye-protection – Specifications. Ze geldt voor veiligheidsbrillen, ruimzichtbrillen en gelaatsschermen. Kies een model volgens EN 166 en vergelijk de markering op de productpagina met het risico op de werkpost. Als PBM valt oogbescherming die in de EU op de markt komt onder Verordening (EU) 2016/425 betreffende persoonlijke beschermingsmiddelen, die de eisen voor ontwerp en fabricage en de regels voor de CE-markering vastlegt. Distributeurs moeten vóór ze een PBM aanbieden controleren of het de CE-markering draagt en vergezeld gaat van de vereiste documenten en instructies (art. 11).
- Veiligheidsbrillen beschermen tegen frontale impact en zijn de dagelijkse keuze voor algemeen labowerk. Zie veiligheidsbrillen.
- Ruimzichtbrillen (goggles) sluiten rondom de ogen af en beschermen tegen spatten, druppels en stof. Ze passen bij werk met corrosieve vloeistoffen en bij overgieten. Zie ruimzichtbrillen.
- Gelaatsschermen beschermen het hele gezicht en draagt u over een bril of ruimzichtbril wanneer het spatrisico hoog is.
Lasers en UV-bronnen vragen een aparte bril met een filter voor de gebruikte golflengte; die vindt u bij laser- en UV-veiligheidsbrillen. Voor medewerkers met een correctiebril zijn overzetbrillen, of ruimzichtbrillen met polycarbonaat lens die over een bril passen, een praktische oplossing. Het volledige aanbod staat bij oog- en gelaatsbescherming.
Handschoenen voor chemische risico's
De Europese norm voor handschoenen tegen chemische risico's is EN ISO 374-1, Protective gloves against dangerous chemicals and micro-organisms – Part 1: Terminology and performance requirements for chemical risks, de opvolger van EN 374-1. Zoals alle PBM dragen handschoenen de CE-markering volgens Verordening (EU) 2016/425. Kies volgens het soort contact:
- Wegwerp-nitrilhandschoenen beschermen tegen occasionele spatten. Vervang ze meteen na contaminatie. De keuze-FAQ bij nitril wegwerphandschoenen helpt u bij dikte en pasvorm.
- Herbruikbare chemicaliënbestendige handschoenen zijn bedoeld voor langer contact, onderdompelen en reinigingswerk. Ze bestaan in verschillende materialen en per maat; zie chemicaliënbestendige handschoenen.
Vergelijk altijd de chemicaliën waartegen de handschoen getest is met de stoffen die u echt gebruikt; de productpagina en het veiligheidsinformatieblad van uw chemische stof zijn het vertrekpunt. Cryogene, hittebestendige en snijbestendige handschoenen vallen onder andere normen en kiest u apart. Het volledige aanbod vindt u bij handschoenen.
Lichaams-, adem- en overige bescherming
Een labojas die vooraan gesloten is en lange mouwen heeft, is de basislaag van lichaamsbescherming in elk chemisch labo. Voor werk met grotere volumes of corrosieve stoffen voegt u een schort of chemische beschermkleding toe; beide vindt u bij beschermende kleding en werkkleding.
Ademhalingsbescherming komt in beeld wanneer ventilatie en de zuurkast niet volstaan, bijvoorbeeld bij het opruimen van gemorste stoffen of bij onderhoud. Kies type en filter samen met uw preventieadviseur, op basis van de stof en de blootstelling; zie ademhalingsbescherming. Vul de lijst aan met veiligheidsschoeisel waar zware voorwerpen of vloeistoffen kunnen vallen, gehoorbescherming bij lawaaierige toestellen, en huidbescherming en handhygiëne, met ontsmettingsmiddel voor de handen aan de uitgangen. Volgens Richtlijn 89/656/EEG stelt de werkgever de PBM gratis ter beschikking en zorgt hij voor onderhoud, reparatie en vervanging (art. 4, lid 6). De richtlijn laat lidstaten wel toe werknemers te laten bijdragen in de kosten van bepaalde PBM die niet uitsluitend op het werk worden gebruikt.
Noodgeval en eerste hulp
Preventie verkleint het risico, maar sluit het nooit helemaal uit. Gebeurt er toch iets, dan hangt de reactie af van het materiaal binnen handbereik. Richtlijn 89/391/EEG verplicht de werkgever de nodige maatregelen te nemen voor eerste hulp, brandbestrijding en evacuatie van werknemers (art. 8). Zorg dat elk labo een aangevulde EHBO-koffer heeft, brand- en noodmateriaal binnen handbereik, en duidelijke signalisatie van de vluchtwegen en van de plaats van nooddouche en oogdouche. Controleer inhoud en vervaldata volgens een vast schema en na elk gebruik. EHBO-koffers en noodmateriaal vindt u bij EHBO-, brand- en noodmateriaal; het overzicht van alle categorieën staat op de pagina Veiligheid.
Veelgestelde vragen
Is een nooddouche verplicht in een labo?
De Europese regelgeving noemt de nooddouche niet als zodanig. Richtlijn 98/24/EG verplicht de werkgever om zich voor te bereiden op ongevallen en noodsituaties met gevaarlijke chemische agentia, met passende eerstehulpvoorzieningen, en om bij een voorval onmiddellijk de gevolgen te beperken (art. 7). In labo's waar chemische stoffen op het lichaam kunnen spatten, is een nooddouche het gangbare antwoord. Welke voorziening u nodig hebt en waar, volgt uit de risicoanalyse, die u samen met uw preventieadviseur opstelt.
Volstaat een oogspoelfles in plaats van een vaste oogdouche?
In de praktijk is een oogspoelfles eerste hulp: u begint meteen te spoelen en gaat verder aan de vaste voorziening, of u gebruikt de fles op plaatsen zonder wateraansluiting. Ze vult een vaste oogdouche aan, maar vervangt die niet. De juiste combinatie volgt uit uw risicoanalyse. Beide vindt u bij oogspoelstations en flessen.
Welke norm geldt voor een veiligheidskast voor brandbare vloeistoffen?
EN 14470-1, Fire safety storage cabinets – Part 1: Safety storage cabinets for flammable liquids. Controleer op de productpagina of een model volgens deze norm gebouwd is. U vindt deze kasten bij veiligheidskasten voor brandbare stoffen en chemicaliën.
Wat is het verschil tussen een veiligheidsbril en een ruimzichtbril?
EN 166 is de algemene Europese norm voor persoonlijke oogbescherming. Een veiligheidsbril beschermt tegen frontale impact en past bij algemeen labowerk. Een ruimzichtbril sluit rondom de ogen af en beschermt tegen spatten, druppels en stof. Zie veiligheidsbrillen en ruimzichtbrillen.
Wie betaalt de persoonlijke beschermingsmiddelen?
Volgens Richtlijn 89/656/EEG stelt de werkgever de persoonlijke beschermingsmiddelen gratis ter beschikking en zorgt hij voor onderhoud, reparatie en vervanging (art. 4, lid 6). De richtlijn laat lidstaten wel toe werknemers te laten bijdragen in de kosten van bepaalde PBM die niet uitsluitend op het werk worden gebruikt.
Kan ik een volledige labo-uitrusting in één bestelling aankopen?
Ja. Stuur ons uw lijst of de lokalen die u wilt inrichten via de offertepagina, of mail naar sales@luminixhealth.com, en we maken één offerte voor alle categorieën.
Een volledige labo-inrichting of jaarbestelling?
Als Europese distributeur leveren we labo's veiligheidsvoorzieningen uit alle categorieën op deze pagina, in één bestelling. Vraag een offerte aan of mail naar sales@luminixhealth.com.